Γράφει ο Τραϊκούδης Χρήστος. Οικονομολόγος, προϊστάμενος εμπορικού τμήματος Α’ υλών εταιρείας ανακύκλωσης, Msc in politics & economics in S.E and Eastern Europe, UoM
«Η σωστή ανακύκλωση ξεκινά από την πηγή…» Δεν είναι απλώς μια περιβαλλοντική πρακτική, αλλά μια αναγκαία επιλογή για την κοινωνία, την οικονομία, τη δημόσια ασφάλεια και την ορθολογική διαχείριση των φυσικών πόρων. Όσο περισσότερο καθαρό και σωστά διαχωρισμένο υλικό συλλέγεται από τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις, τα σχολεία, τις δημόσιες υπηρεσίες και τους χώρους παραγωγής, τόσο λιγότερα σύμμεικτα απορρίμματα θα οδηγούνται σε έναν δύσκολο, ακριβό κύκλο επεξεργασίας, ο οποίος παρά τη τρομερή βελτίωση της τεχνολογίας τα τελευταία χρόνια μπορεί να μη φέρει ένα απόλυτα επιθυμητό αποτέλεσμα.
Η ανακύκλωση στην πηγή αποτελεί τη βάση για μια πραγματική κυκλική οικονομία. Όταν τα υλικά διαχωρίζονται σωστά από την αρχή, αποκτούν μεγαλύτερη αξία, μπορούν να επανενταχθούν ευκολότερα στην παραγωγική διαδικασία ενώ μειώνεται και η ανάγκη για νέες πρώτες ύλες. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα που εισάγει μεγάλο μέρος των προϊόντων και των υλικών που καταναλώνει. Ως κοινωνία, οφείλουμε να αξιοποιούμε την υπολειμματική αξία κάθε προϊόντος, ιδίως εκείνων που προέρχονται από εισαγωγές. Κάθε συσκευασία, κάθε μέταλλο, κάθε πλαστικό, κάθε χαρτί και κάθε τεχνολογικό προϊόν που απορρίπτεται λανθασμένα δεν είναι μόνο απόβλητο· είναι χαμένη αξία, χαμένη πρώτη ύλη και χαμένη ευκαιρία για την εθνική οικονομία.
Καθοριστικός είναι ο ρόλος των υποδομών που προσφέρει η πολιτεία στους πολίτες. Η ανακύκλωση στην πηγή δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην καλή πρόθεση του πολίτη. Χρειάζεται οργανωμένες υποδομές, εύκολη πρόσβαση, καθαρά ρεύματα συλλογής, κατάλληλους κάδους, πράσινα σημεία, συστήματα χωριστής συλλογής, ειδικές προβλέψεις για επικίνδυνα ή ευαίσθητα υλικά και μηχανισμούς ελέγχου. Η πολιτεία πρέπει να δημιουργεί συνθήκες που κάνουν τη σωστή επιλογή απλή, καθημερινή και πρακτικά εφικτή. Όταν ο πολίτης δεν έχει κοντά του τις κατάλληλες υποδομές ή δεν γνωρίζει πού πρέπει να απορρίψει ένα υλικό, το πιθανότερο είναι ότι αυτό θα καταλήξει στα σύμμεικτα απορρίμματα.
Εξίσου σημαντική είναι η ενημέρωση των πολιτών. Η ανακύκλωση δεν είναι αυτονόητη διαδικασία για όλους. Απαιτεί γνώση, συνέπεια και συνεχή υπενθύμιση. Οι πολίτες πρέπει να γνωρίζουν τι ανακυκλώνεται, πώς ανακυκλώνεται, ποια υλικά χρειάζονται ειδική διαχείριση, ποια λάθη υποβαθμίζουν ολόκληρο το ρεύμα ανακύκλωσης και ποιες είναι οι συνέπειες της λανθασμένης απόρριψης. Η ενημέρωση πρέπει να είναι απλή, επαναλαμβανόμενη, πρακτική και προσαρμοσμένη στην καθημερινότητα: στα σχολεία, στους δήμους, στις επιχειρήσεις, στις γειτονιές, στα μέσα ενημέρωσης και στους χώρους εργασίας.
Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στη βιομηχανία, η οποία μπορεί και πρέπει να λειτουργεί ως βασικός αγοραστής δευτερογενών πρώτων υλών που προέρχονται από ανακυκλώσιμα υλικά. Χωρίς σταθερή ζήτηση από τη βιομηχανία, η ανακύκλωση παραμένει ατελής. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να συλλέγουμε υλικά, αλλά να δημιουργούμε μια πραγματική αγορά όπου τα ανακυκλωμένα υλικά επιστρέφουν στην παραγωγή. Έτσι ενισχύεται η ανταγωνιστικότητα, περιορίζεται η εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες, μειώνεται το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας σε έναν τομέα με σημαντική προοπτική.
Παράλληλα, η συζήτηση για την ανακύκλωση δεν μπορεί να περιορίζεται στα κλασικά υλικά. Ως παράδειγμα η εσφαλμένη απόρριψη μπαταριών λιθίου-ιόντων εξελίσσεται σε μείζονα κίνδυνο για την ασφάλεια των ανθρώπων, των επιχειρήσεων και της κυκλικής οικονομίας στην Ευρώπη. Οι μπαταρίες αυτές, όταν καταλήγουν λανθασμένα σε κάδους, οχήματα συλλογής, κέντρα διαλογής ή εγκαταστάσεις ανακύκλωσης, μπορούν να προκαλέσουν πυρκαγιές με σοβαρές συνέπειες. Το ζήτημα έχει ήδη απασχολήσει ευρωπαϊκούς θεσμούς, εκπροσώπους της βιομηχανίας (BDE & Denuo), της πυροσβεστικής, του κλάδου διαχείρισης αποβλήτων και της ανακύκλωσης. Η ανάγκη για αποτελεσματικές λύσεις είναι άμεση: χωριστή συλλογή, σαφής σήμανση, ενημέρωση των πολιτών, ευθύνη των παραγωγών και ειδικά πρωτόκολλα διαχείρισης. Η ίδια ανησυχία αφορά για κάθε επικίνδυνο υλικό το οποίο εισέρχεται μέσα στα ρεύματα τα οποία δεν αφορούν σε επικίνδυνα απόβλητα όπως φιάλες με υπολείμματα προπάνιου, πυροσβεστήρες με υπόλειμμα, αεροζόλ με υπόλειμμα κ.α. όλα τα παραπάνω κακώς απορρίπτονται στους μπλε και πράσινους κάδους. Η απόρριψη τους και ιδιαίτερα όταν μετά μπερδεύονται με σωρούς άλλων ανακυκλώσιμων υλικών δημιουργεί μια σειρά από πολύ σημαντικά προβλήματα όπως η εκδήλωση πυρκαγιών.
Η ασφάλεια, η ποιότητα και η αποτελεσματικότητα της ανακύκλωσης συνδέονται άμεσα και με την εκπαίδευση όσων δραστηριοποιούνται στον κλάδο. Είναι αναγκαίο να εξεταστεί ένα νέο πλαίσιο υποχρεωτικής κατάρτισης για όσους ασχολούνται επαγγελματικά με τη διαχείριση αποβλήτων και την ανακύκλωση. Η στελέχωση των επιχειρήσεων με επιστήμονες σχετικούς με τη διαχείριση αποβλήτων, το περιβάλλον, τη χημεία, τη μηχανική, την κυκλική οικονομία και την ασφάλεια εγκαταστάσεων μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση του συστήματος. Εναλλακτικά ή συμπληρωματικά, η παρακολούθηση εξειδικευμένων σεμιναρίων και προγραμμάτων πιστοποίησης μπορεί να αποτελέσει μεταβατικό βήμα μέχρι τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου θεσμικού πλαισίου.
Η ανακύκλωση δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα. Είναι ζήτημα οργάνωσης, παιδείας, ευθύνης και συνεργασίας. Το κράτος οφείλει να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τους φορείς της ανακύκλωσης, τις επιχειρήσεις του κλάδου, τους εκπροσώπους της βιομηχανίας, την τοπική αυτοδιοίκηση και την πανεπιστημιακή κοινότητα. Μέσα από έναν ουσιαστικό και εποικοδομητικό διάλογο μπορούν να εξαχθούν συμπεράσματα που θα αποτελέσουν οδηγό για καίριες αλλαγές: καλύτερες υποδομές, σαφέστερους κανόνες, αποτελεσματικότερη εποπτεία, πραγματική αξιοποίηση των υλικών και μεγαλύτερη προστασία της κοινωνίας.
Χωρίς διάλογο, τα προβλήματα θα παραμένουν. Χωρίς υποδομές, η ευθύνη θα μετατίθεται στον πολίτη χωρίς να του δίνονται τα κατάλληλα εργαλεία. Χωρίς ενημέρωση, η ανακύκλωση θα συνεχίσει να υπονομεύεται από λάθη. Χωρίς βιομηχανική απορρόφηση, τα ανακυκλώσιμα υλικά δεν θα αποκτούν την αξία που πρέπει. Και χωρίς εξειδικευμένη γνώση, ο κλάδος δεν θα μπορέσει να ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις ασφάλειας, ποιότητας και κυκλικής οικονομίας σε ένα πάρα πολύ ανταγωνιστικό παγκόσμιο περιβάλλον.
Η σωστή ανακύκλωση στην πηγή είναι, τελικά, πράξη περιβαλλοντικής ευθύνης, κοινωνικής ωριμότητας και εθνικής στρατηγικής. Είναι ο δρόμος για να μειωθούν τα σύμμεικτα απορρίμματα, να προστατευθούν οι άνθρωποι και οι εγκαταστάσεις, να αξιοποιηθούν οι πόροι που ήδη υπάρχουν μέσα στα προϊόντα που καταναλώνουμε και να περάσουμε από τη λογική της απόρριψης στη λογική της αξίας.
