Γράφει ο Τραϊκούδης Χρήστος. Οικονομολόγος, προϊστάμενος εμπορικού τμήματος Α’ υλών εταιρείας ανακύκλωσης, Msc in politics & economics in S.E and Eastern Europe, UoM
Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το δεύτερο τρίμηνο του 2026 παρουσιάζουν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα για τις εμπορικές σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Τουρκία. Κατά το Q2 2026, η ΕΕ εισήγαγε από την Τουρκία αγαθά αξίας €25,5 δισ., ποσό που αντιστοιχεί στο 3,6% του συνόλου των εισαγωγών της από χώρες εκτός ΕΕ, ενώ οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς την Τουρκία ανήλθαν σε €27,3 δισ., δηλαδή στο 4% των συνολικών εξαγωγών της ΕΕ προς τρίτες χώρες. Η Τουρκία κατατάσσεται έτσι μεταξύ των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων της Ευρώπης.
Η σημασία αυτών των αριθμών γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν εξετάσουμε τι ακριβώς βρίσκεται πίσω από αυτή την εμπορική σχέση. Η Τουρκία δεν αποτελεί απλώς μια μεγάλη αγορά 85 εκατομμυρίων ανθρώπων ή μια χώρα χαμηλότερου κόστους παραγωγής. Έχει δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα ισχυρό βιομηχανικό οικοσύστημα, το οποίο συνδέει τη χαλυβουργία, τη μεταποίηση, την αυτοκινητοβιομηχανία, την παραγωγή εξαρτημάτων, τις εξαγωγές και, ολοένα περισσότερο, την έρευνα και ανάπτυξη.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της χαλυβουργίας. Το 2025 η Τουρκία παρήγαγε περίπου 38,1 εκατ. τόνους ακατέργαστου χάλυβα και κατατάχθηκε στην 7η θέση παγκοσμίως, μπροστά από τη Γερμανία.
Αυτό από μόνο του έχει ιδιαίτερη σημασία για την ευρωπαϊκή αγορά. Μια χώρα που διαθέτει τόσο μεγάλη χαλυβουργική παραγωγή έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί γύρω από τον χάλυβα ένα ευρύτερο πλέγμα μεταποιητικών δραστηριοτήτων: εξαρτήματα, μηχανουργεία, κατασκευές, αυτοκινητοβιομηχανία, ναυπηγική, ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό και τελικά προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μάθημα από την Τουρκία.
Η χώρα δεν έμεινε στην παραγωγή πρώτων υλών ή ημιτελών προϊόντων. Κατάφερε να μετατρέψει τη βιομηχανική της βάση σε παραγωγική αλυσίδα.
Από τη συναρμολόγηση στη δική της αυτοκινητοβιομηχανία
Η τουρκική αυτοκινητοβιομηχανία άρχισε να αναπτύσσεται ήδη από τη δεκαετία του 1960, αρχικά μέσα από συνεργασίες και παραγωγή οχημάτων ξένων κατασκευαστών. Με την πάροδο των δεκαετιών, όμως, η χώρα πέρασε από την απλή συναρμολόγηση στην ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου βιομηχανικού οικοσυστήματος.
Σήμερα η εικόνα είναι εντυπωσιακή.
Από περίπου 300.000 οχήματα το 2002, η παραγωγή επιβατικών και επαγγελματικών οχημάτων ξεπέρασε τα 1,4 εκατ. οχήματα το 2025. Η Τουρκία κατατάχθηκε έτσι στην 5η θέση στην Ευρώπη και στη 13η παγκοσμίως ως προς την παραγωγή αυτοκινήτων. Περίπου το 75% της παραγωγής του 2025 κατευθύνθηκε στις διεθνείς αγορές και περισσότερα από ένα εκατομμύριο οχήματα εξήχθησαν.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η Τουρκία δεν περιορίστηκε στο να φιλοξενεί εργοστάσια πολυεθνικών.
Δημιούργησε τη δική της μάρκα.
Η Togg αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μετάβασης. Η Τουρκία κατάφερε να περάσει από ένα μοντέλο στο οποίο οι πολυεθνικές κατασκευάζουν οχήματα στη χώρα, σε ένα μοντέλο όπου μια τουρκική εταιρεία αναπτύσσει όχημα με δική της πνευματική ιδιοκτησία, δικό της brand και δικό της τεχνολογικό οικοσύστημα. Η Togg έχει ήδη παρουσιάσει δύο μοντέλα, το T10X και το T10F, ενώ ο σχεδιασμός της προβλέπει πέντε μοντέλα σε κοινή πλατφόρμα έως το 2030.
Και η εξέλιξη δεν σταματά εκεί.
Υπάρχουν πλέον κινήσεις για τη δημιουργία και δεύτερης τουρκικής αυτοκινητοβιομηχανίας. Ο βιομηχανικός όμιλος HABAŞ προετοιμάζει νέο αυτοκινητικό brand, με σχεδιασμό sedan και crossover και επενδυτικό σχέδιο περίπου €1 δισ., ενώ παράλληλα η Τουρκία προσελκύει νέες επενδύσεις διεθνών κατασκευαστών.
Παράλληλα, η Hyundai σχεδιάζει την τοπική παραγωγή του Ioniq 3 στο İzmit, γεγονός που θα την καταστήσει τη δεύτερη μάρκα μετά την Togg που παράγει ηλεκτρικά επιβατικά οχήματα στην Τουρκία.
Επομένως, η Τουρκία δεν προσπαθεί απλώς να παράγει περισσότερα αυτοκίνητα. Προσπαθεί να ελέγξει μεγαλύτερο μέρος της αλυσίδας αξίας.
Ο ρόλος των ΑΞΕ
Η εξέλιξη αυτή δεν έγινε αποκλειστικά με κρατικές επενδύσεις. Ένα σημαντικό μέρος της επιτυχίας της Τουρκίας προήλθε από την προσέλκυση άμεσων ξένων επενδύσεων.
Από το 2000, οι διεθνείς κατασκευαστές αυτοκινήτων έχουν επενδύσει περισσότερα από 21 δισ. δολάρια στην τουρκική αυτοκινητοβιομηχανία. Οι επενδύσεις αυτές δεν δημιούργησαν μόνο εργοστάσια. Δημιούργησαν τεχνογνωσία, προμηθευτές, μηχανικούς, τεχνίτες, στελέχη παραγωγής και ένα νέο επίπεδο βιομηχανικής οργάνωσης.
Σήμερα υπάρχουν περίπου 1.100 προμηθευτές εξαρτημάτων που υποστηρίζουν τους μεγάλους κατασκευαστές, περισσότεροι από 250 παγκόσμιοι προμηθευτές έχουν παραγωγική παρουσία στη χώρα και πάνω από 30 από αυτούς συγκαταλέγονται στους 100 μεγαλύτερους παγκοσμίως. Το ποσοστό των εγχώριων clusters των εξαρτημάτων στους κατασκευαστές κυμαίνεται περίπου μεταξύ 50% και 70%.
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο.
Μια ξένη επένδυση δεν αντιμετωπίστηκε μόνο ως ένα εργοστάσιο που δημιουργεί θέσεις εργασίας. Συνδέθηκε με τοπικούς προμηθευτές και μετέφερε τεχνογνωσία στο εσωτερικό της οικονομίας.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η Τουρκία έχει πλέον 169 κέντρα έρευνας και ανάπτυξης και σχεδιασμού στον κλάδο της αυτοκινητοβιομηχανίας και των προμηθευτών του. Κέντρα εταιρειών όπως Ford, Stellantis, Daimler, AVL και FEV λειτουργούν στη χώρα. Το Ford Otosan R&D είναι ένα από τα τρία μεγαλύτερα κέντρα έρευνας και ανάπτυξης της Ford παγκοσμίως, ενώ το κέντρο R&D της Stellantis στην Bursa αποτελεί το μοναδικό της ιταλικής εταιρείας εκτός Ιταλίας που εξυπηρετεί την ευρωπαϊκή αγορά.
Το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι ίσως το σημαντικότερο αποτέλεσμα
Αυτό που συχνά δεν φαίνεται στους αριθμούς των εμπορικών συναλλαγών είναι η επίδραση που έχουν οι βιομηχανικές επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό.
Ένα εργοστάσιο αυτοκινήτων δεν χρειάζεται μόνο ανειδίκευτους εργάτες. Χρειάζεται μηχανικούς, ηλεκτρολόγους, τεχνικούς αυτοματισμών, ειδικούς ποιότητας, προγραμματιστές, σχεδιαστές, ειδικούς logistics, στελέχη παραγωγής και ανθρώπους που γνωρίζουν διεθνή πρότυπα ποιότητας και παραγωγής.
Η παρουσία διεθνών επιχειρήσεων δημιούργησε επομένως ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η τεχνογνωσία μεταφέρεται σταδιακά στην τοπική οικονομία. Η ίδια η European Training Foundation έχει εξετάσει ειδικά την εξέλιξη των απαιτούμενων δεξιοτήτων στην τουρκική αυτοκινητοβιομηχανία, αναδεικνύοντας τη σχέση μεταξύ των διεθνών βιομηχανικών τάσεων, των επενδύσεων και της ανάγκης συνεχούς αναβάθμισης των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού.
Η Τουρκία, επομένως, δεν απέκτησε απλώς περισσότερα εργοστάσια. Απέκτησε ανθρώπους που έμαθαν να λειτουργούν αυτά τα εργοστάσια σύμφωνα με διεθνή πρότυπα.
Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη και ειδικότερα για την Ελλάδα;
Η αναφορά της Eurostat στην Τουρκία στο Q2 2026 δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως ένας ακόμη αριθμός στις ευρωπαϊκές εμπορικές στατιστικές.
Πίσω από τα €25,5 δισ. εισαγωγών της ΕΕ από την Τουρκία υπάρχει μια οικονομία που έχει καταφέρει να συνδυάσει τη γεωγραφική της θέση, τη βιομηχανική παραγωγή, τις ΑΞΕ, την τελωνειακή σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, την ανάπτυξη προμηθευτών, την εκπαίδευση εργατικού δυναμικού και τις εξαγωγές.
Και ίσως αυτό είναι το σημείο στο οποίο πρέπει να σταθούμε.
Η Τουρκία ξεκίνησε σε μεγάλο βαθμό ως χώρα παραγωγής και συναρμολόγησης. Σήμερα παράγει χάλυβα, εξαρτήματα, οχήματα, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τεχνολογία και R&D, ενώ ταυτόχρονα εξακολουθεί να προσελκύει νέες ξένες επενδύσεις.
Αυτό δείχνει ότι η βιομηχανική ανάπτυξη δεν είναι αποτέλεσμα ενός μόνο μέτρου.
Είναι αποτέλεσμα της δημιουργίας ενός οικοσυστήματος στο οποίο η επένδυση συνδέεται με την παραγωγή, η παραγωγή με την εκπαίδευση, η εκπαίδευση με την τεχνολογία και η τεχνολογία με τις εξαγωγές.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, και ειδικότερα για κλάδους όπως η χαλυβουργία, η ανακύκλωση μετάλλων και η μεταποίηση, το ερώτημα επομένως δεν θα έπρεπε να είναι μόνο «πώς θα προστατεύσουμε την υπάρχουσα παραγωγή;»-αν αυτό συμβαίνει μέσα από έναν εποικοδομητικό διάλογο των κυρίων δρώντων με το κράτος.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι:
«Πώς θα δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις ώστε η βιομηχανία να γίνει ξανά σχολείο τεχνογνωσίας, να προσελκύσει επενδύσεις, να δημιουργήσει εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, μα συνδεθεί άμεσα με την ακαδημαϊκή κοινότητα και να οδηγήσει σε προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας;»
Η περίπτωση της Τουρκίας δείχνει ότι ακόμη και μια οικονομία που ξεκίνησε από χαμηλότερη βιομηχανική βάση μπορεί, μέσα σε μερικές δεκαετίες, να δημιουργήσει ένα ισχυρό παραγωγικό οικοσύστημα.
Και ίσως το σημαντικότερο μάθημα είναι ότι η ανταγωνιστικότητα δεν δημιουργείται μόνο με χαμηλότερο κόστος. Δημιουργείται όταν μια χώρα μαθαίνει να παράγει, να εκπαιδεύει, να καινοτομεί και τελικά να εξάγει.
Και ως γνωστό χωρίς εξαγωγές προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, πλούσιοι ως χώρα δε θα γίνουμε ποτέ (εφόσον οι πλουτοπαραγωγικές πηγές δεν είναι ακόμη άμεσα εκμεταλλεύσιμες και ο τουρισμός δε θα επαρκεί για να καλύψει όλες τις ανάγκες).
