Συνέντευξη της φωτογράφου Petia Angelova στον Ανδρέα Κατσικούδη για το polismagazino
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στη Φιλιππούπολη της Βουλγαρίας. Από το 1996 ζω και εργάζομαι στην Ελλάδα. Δεν έχω σπουδάσει φωτογραφία, ούτε έχω κάποια συγκεκριμένη καλλιτεχνική εκπαίδευση, αλλά είναι ένας τρόπος έκφρασης που μπήκε στη ζωή μου αρκετά αργότερα και τελικά έγινε ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της.
Ασχολούμαι με τη φωτογραφία από το 2017. Ξεκίνησε σχεδόν τυχαία, με μια παρορμητική αγορά φωτογραφικής μηχανής. Δεν μπορούσα τότε να φανταστώ πού θα με οδηγούσε αυτή η απόφαση. Σιγά σιγά η φωτογραφική μηχανή έγινε ένας διαφορετικός τρόπος να παρατηρώ τον κόσμο γύρω μου. Όλα αυτά με οδήγησαν σε μια εμμονική παρατηρητικότητα. Άρχισα έτσι να παρατηρώ περισσότερο τους ανθρώπους, τους χώρους, τις λεπτομέρειες και τις στιγμές γύρω μου, αναζητώντας συνεχώς εικόνες που κάτι μου λένε.
Είμαι, λοιπόν, αυτοδίδακτη και δεν έχω παρακολουθήσει συστηματικά σεμινάρια φωτογραφίας. Πιστεύω όμως ότι οι σπουδές και η σωστή φωτογραφική εκπαίδευση είναι πολύ σημαντικές, αν και δυστυχώς δεν είχα τη δυνατότητα να ακολουθήσω μια τέτοια πορεία. Έτσι, η δική μου διαδρομή βασίστηκε κυρίως στην προσωπική μελέτη, την παρατήρηση, τον πειραματισμό και την καθημερινή ενασχόληση με τη φωτογραφία. Έχω μάθει μέσα από την πράξη, μέσα από τα λάθη μου, αλλά και μέσα από τη μελέτη της δουλειάς άλλων φωτογράφων.
Η σχέση μου με τη φωτογραφία είναι ερασιτεχνική, αλλά προσπαθώ όσο μπορώ να αφιερώνω όλο και περισσότερο χρόνο σε αυτήν. Για μένα, όμως, η φωτογραφία δεν σταματά όταν αφήνω τη φωτογραφική μηχανή από τα χέρια μου. Ακόμη και όταν δεν έχω τη μηχανή μαζί μου, στο μυαλό μου γίνονται συνεχώς «κλικ». Παρατηρώ τον χώρο, τους ανθρώπους, το φως, τις στιγμές και σκέφτομαι πώς θα μπορούσα να τα φωτογραφίσω. Είναι αυτή η εμμονική παρατήρηση που λέγαμε πριν και, κατά κάποιον τρόπο, η φωτογραφία έχει γίνει ένας τρόπος με τον οποίο βλέπω την καθημερινότητά μου.
Ένα από τα πιο ολοκληρωμένα και σημαντικά για μένα πρότζεκτ είναι το “TRAPPED – Παγιδευμένοι”. Είναι μια δουλειά που γεννήθηκε από την ανάγκη μου να μιλήσω μέσα από τη φωτογραφία για τις αόρατες παγίδες που δημιουργούμε ή αποδεχόμαστε στη ζωή μας. Η θάλασσα, που συμβολίζει την ελευθερία, την κίνηση και τη ζωή, μετατρέπεται εδώ σε έναν χώρο εγκλωβισμού. Οι “Παγιδευμένοι” μιλούν για την εσωτερική φθορά, για την ψευδαίσθηση της ελευθερίας και για τον αργό, σχεδόν σιωπηλό τρόπο με τον οποίο μπορεί να χαθούμε μέσα σε αυτήν.
Από τις διακρίσεις που έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα είναι οι επιλογές μου στα Sony World Photography Awards. Το 2024 η φωτογραφία μου “Together” επιλέχθηκε στη Shortlist του Open Competition, στην κατηγορία Object. Το 2025 ακολούθησε η “Free”, επίσης στη Shortlist της κατηγορίας Object, ενώ την ίδια χρονιά η “Game Over” επιλέχθηκε στη Shortlist του Alpha Female Award. Είναι διακρίσεις που με χαροποίησαν ιδιαίτερα, κυρίως γιατί ήρθαν για δύο συνεχόμενες χρονιές.
Με ελκύει ιδιαίτερα η υποβρύχια φωτογραφία. Κάτω από το νερό νιώθω ότι απομονώνομαι από όλα. Ακούω μόνο το νερό και την αναπνοή μου, χάνομαι και περιμένω να συμβούν πράγματα μπροστά μου. Το νερό αλλάζει και τον τρόπο που βλέπω γιατί μεγεθύνει τα πράγματα, τα φέρνει πιο κοντά και δημιουργεί μια διαφορετική πραγματικότητα.
Αγαπώ επίσης πολύ τον χειμώνα και ιδιαίτερα την ομίχλη. Μου αρέσει να χάνομαι μέσα της. Εκεί οι εικόνες δεν είναι καθαρές, τα πράγματα εμφανίζονται και εξαφανίζονται, οι αποστάσεις χάνονται. Η ομίχλη δεν είναι μόνο κάτι που βλέπεις – την νιώθεις, την εισπνέεις. Ίσως και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει κάτι που έχω ανάγκη: να χάνομαι για λίγο από τους ανθρώπους και από τον θόρυβο της καθημερινότητας. Μέσα στο νερό ή στην ομίχλη μένω μόνη με την παρατήρησή μου. Και τότε βλέπω διαφορετικά.
Δεν ξέρω αν το ασπρόμαυρο είναι πιο καλλιτεχνικό και δεν πιστεύω ότι το χρώμα ή η απουσία του μπορεί από μόνο του να κάνει μια φωτογραφία τέχνη. Εγώ όμως φωτογραφικά βλέπω σχεδόν μόνο ασπρόμαυρα. Ακόμη και πριν πατήσω το κλικ, πολλές φορές η εικόνα υπάρχει ήδη στο μυαλό μου χωρίς χρώμα. Ίσως έχει να κάνει και με τα θέματα που με ελκύουν, όπου συχνά το χρώμα είτε απουσιάζει είτε δεν έχει ουσιαστικό ρόλο. Με ενδιαφέρουν περισσότερο το φως, οι σκιές, οι γραμμές, οι μορφές και η ατμόσφαιρα. Για μένα το ασπρόμαυρο δεν είναι μια επιλογή που κάνω μετά τη λήψη – είναι ο τρόπος που βλέπω φωτογραφικά.
Όταν πρωτοέπιασα φωτογραφική μηχανή, έβλεπα όλες αυτές τις εντυπωσιακές φωτογραφίες από υπέροχα μέρη και απογοητευόμουν. Πίστευα ότι για να κάνεις μια καλή φωτογραφία έπρεπε να βρίσκεσαι κι εσύ μπροστά σε κάτι εντυπωσιακό. Με τον καιρό κατάλαβα ότι δεν είναι έτσι. Σήμερα μπορεί ακόμη και ένα μικρό σκουπίδι που επιπλέει στη θάλασσα να με κάνει να σηκώσω τη φωτογραφική μηχανή και να πατήσω το κλικ. Δεν ψάχνω πια απαραίτητα το όμορφο ή το εντυπωσιακό – μπορεί κάτι φαινομενικά ασήμαντο να τραβήξει το βλέμμα μου και να γίνει φωτογραφία.
Έχω γεννηθεί και μεγαλώσει σε μια χώρα του πρώην Ανατολικού Μπλοκ και πιστεύω ότι, συνειδητά ή ασυνείδητα, κουβαλάω μέσα μου κάτι από αυτή την αισθητική. Με επηρεάζει ιδιαίτερα ο κινηματογράφος της Ανατολικής Ευρώπης αλλά και των Βαλκανίων. Με ελκύουν η λιτότητα, οι σιωπές, η μελαγχολία, το παράλογο, το σκοτεινό χιούμορ και οι εικόνες που δεν εξηγούν τα πάντα, αλλά αφήνουν χώρο στον θεατή να αισθανθεί και να σκεφτεί.
Μεγάλωσα με τη ροκ μουσική των ’70s και ’80s και εξακολουθεί να είναι η μουσική που αγαπώ περισσότερο. Είναι συνδεδεμένη με πολλές αναμνήσεις και περιόδους της ζωής μου.
Είμαι άνθρωπος που δυσκολεύεται να εκφραστεί με λόγια. Ίσως γι’ αυτό αγαπώ τόσο τη φωτογραφία, γιατί δεν χρειάζεται να εξηγήσει τα πάντα. Πιστεύω ότι μια καλή φωτογραφία πρέπει να μπορεί να σταθεί μόνη της, να προκαλέσει ένα συναίσθημα, μια απορία ή μια σκέψη χωρίς να χρειάζεται ένα κείμενο να μας εξηγήσει τι πρέπει να δούμε.
Αυτή τη στιγμή δεν έχω κάποιο συγκεκριμένο μελλοντικό πρότζεκτ στο μυαλό μου. Προτιμώ να μην πιέζω τη φωτογραφία και να μην ξεκινώ κάτι μόνο και μόνο επειδή πρέπει να υπάρχει ένα επόμενο σχέδιο. Συνεχίζω να παρατηρώ, να φωτογραφίζω και αφήνω τις εικόνες και τις ιδέες να έρθουν όταν είναι η στιγμή τους.
Δεν ξέρω αν είμαι σε θέση να δώσω συμβουλές σε έναν νέο φωτογράφο. Θα του έλεγα όμως να φωτογραφίζει πολύ και, κυρίως, να μάθει να παρατηρεί. Να μην ψάχνει συνεχώς το εντυπωσιακό ή το τέλειο θέμα, γιατί μια φωτογραφία μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε, ακόμη και στο πιο ασήμαντο πράγμα της καθημερινότητας. Να βλέπει δουλειές άλλων φωτογράφων, να δοκιμάζει, να κάνει λάθη και σιγά σιγά να ανακαλύψει τι είναι αυτό που πραγματικά τον ενδιαφέρει. Και πάνω απ’ όλα, να προσπαθήσει να βρει τη δική του ματιά και όχι να φωτογραφίζει όπως πιστεύει ότι “πρέπει”.
Στην αρχή νομίζω ότι όλοι λίγο-πολύ πέφτουμε στην παγίδα να πιστεύουμε ότι χρειαζόμαστε ακριβό εξοπλισμό για να κάνουμε καλύτερες φωτογραφίες. Κι εγώ το πίστευα. Στην πραγματικότητα, δεν είχα ποτέ ακριβό εξοπλισμό και με τον καιρό κατάλαβα ότι αυτό δεν είναι που καθορίζει μια καλή φωτογραφία. Φαντάζομαι ότι για έναν επαγγελματία τα πράγματα είναι διαφορετικά και ο κατάλληλος εξοπλισμός είναι απαραίτητος, ανάλογα με τη δουλειά που καλείται να κάνει.
Φυσικά μπορεί κάποιος να κάνει μια πολύ καλή φωτογραφία ακόμη και με ένα κινητό. Εγώ όμως δεν χρησιμοποιώ το κινητό για να φωτογραφίζω. Μου αρέσει όλη η διαδικασία της φωτογραφικής μηχανής: να την κρατήσω στα χέρια μου, να τη σηκώσω στο μάτι μου, να κοιτάξω μέσα από το σκόπευτρο και να κάνω το κλικ. Για μένα αυτή η διαδικασία είναι μέρος της ίδιας της φωτογραφίας.
Ταλέντο ή δουλειά; Ειλικρινά, δεν ξέρω. Ίσως χρειάζονται και τα δύο. Πιστεύω ότι κάποιοι άνθρωποι έχουν από την αρχή μια ιδιαίτερη ματιά, αλλά αν δεν την καλλιεργήσουν, δεν αρκεί. Από την άλλη, με πολλή δουλειά, παρατήρηση, πειραματισμό και λάθη μπορείς να εξελιχθείς πάρα πολύ. Προσωπικά, επειδή είμαι αυτοδίδακτη, νιώθω ότι ό,τι έχω καταφέρει φωτογραφικά έχει έρθει κυρίως μέσα από την επιμονή, την παρατήρηση και τη συνεχή ενασχόληση.
Δεν ξέρω αν η φωτογραφία με έχει κάνει καλύτερο άνθρωπο. Σίγουρα όμως έχει αλλάξει κάτι μέσα μου και στον τρόπο που ζω και παρατηρώ. Μου δίνει χαρά, έξαψη, αλλά και μια εμμονή — αυτή την ανάγκη να κοιτάζω συνεχώς γύρω μου, να ψάχνω, να περιμένω και να ανακαλύπτω εικόνες. Ίσως τελικά αυτό που μου έχει δώσει περισσότερο είναι ένας διαφορετικός τρόπος να βλέπω τον κόσμο.
Αυτό που θα ήθελα τα επόμενα χρόνια είναι περισσότερο χρόνο για τη φωτογραφία. Να μπορώ να της αφιερώνω όσο χρόνο θα ήθελα και να συνεχίσω να κάνω αυτό που μου δίνει χαρά.
