Νοέλα Παπαδάκη – Η πρώτη γκαλερί για τυφλούς
Για πρώτη φορά στην ιστορία των ψηφιακών γκαλερί στην Ελλάδα — και ίσως διεθνώς — μια εικονική έκθεση γίνεται προσβάσιμη και σε ανθρώπους με μειωμένη ή μηδενική όραση. Η γκαλερί της Νοέλας Παπαδάκη, στο Εικονικό Κέντρο Τεχνών και Επιστημών, είναι η πρώτη που διαθέτει φωνητική πλοήγηση — ένα σύστημα που επιτρέπει σε άτομα με μειωμένη ή μηδενική όραση να περιηγηθούν στη γκαλερί και να ακούνε την περιγραφή κάθε πίνακα, μετατρέποντας έτσι την οπτική εμπειρία της τέχνης σε ακουστική και κάνοντας κάθε έργο «ορατό» και μέσα από λέξεις.
Αυτή η δυνατότητα δεν σταματά εδώ. Σε πειραματικό στάδιο, η φωνητική πλοήγηση επεκτείνεται σταδιακά και στις υπόλοιπες γκαλερί του κέντρου — ανοίγοντας έναν δρόμο που, μέχρι τώρα, η ψηφιακή τέχνη δεν είχε τολμήσει να χαράξει.
Πίσω από αυτό το βήμα βρίσκεται ο Βασίλης Θρεψιάδης, εμπνευστής και δημιουργός του Εικονικού Κέντρου Τεχνών και Επιστημών — ενός πρωτοποριακού ψηφιακού χώρου με όραμα να καταστήσει την τέχνη προσβάσιμη σε κάθε άνθρωπο, ανεξαρτήτως γεωγραφίας, ηλικίας ή δυνατοτήτων.
Και η πρώτη καλλιτέχνης που εμπιστεύτηκε αυτόν τον χώρο είναι η Νοέλα Παπαδάκη από την ομάδα της Art Way — ζωγράφος με ευρύ και πολυσχιδές έργο, που κινείται με εξίσου άνετη πινελιά ανάμεσα στην παραστατική και την αφηρημένη έκφραση. Στους πίνακές της συναντάμε τη Μεσόγειο και τη σιωπή της — ανεμόμυλους, ελιές, ανοιχτά παράθυρα με ανθισμένα κλαδιά. Συναντάμε γυναικείες φιγούρες χωρίς πρόσωπο, που κινούνται με τη χάρη του χορού ή στέκονται ακίνητες μέσα στο έντονο κόκκινο σαν αναλαμπή συναισθήματος. Και συναντάμε αφηρημένες εκρήξεις χρώματος που μοιάζουν λιγότερο με ζωγραφική και περισσότερο με μουσική που πάγωσε πάνω στον καμβά.
Μιλήσαμε με τη Νοέλα Παπαδάκη για το έργο της, για τη δύναμη του χρώματος, και για το τι σημαίνει να ζωγραφίζεις γνωρίζοντας ότι κάποιος, κάπου, θα «δει» τον πίνακά σου μέσα από λέξεις.
Βλέποντας τη γκαλερί σας συνολικά, παρατηρεί κανείς μια εντυπωσιακή ευελιξία: ανεμόμυλοι, ελιές, μπαλαρίνες, αφηρημένες συνθέσεις, λουλούδια, αστικά τοπία. Υπάρχει ένα κοινό νήμα που ενώνει όλα αυτά τα έργα μεταξύ τους — ή κάθε πίνακας είναι ένας ξεχωριστός κόσμος;
Κάθε πίνακας είναι ένας ξεχωριστός κόσμος. Είναι ένα αυτόνομο ταξίδι που δημιουργεί μια μοναδική συναισθηματική εμπειρία στον θεατή.
Η αντίληψη του κάθε επισκέπτη είναι διαφορετική. Κάθε άτομο έχει διαφορετικά βιώματα, ανάγκες και προσωπικότητα, οπότε είναι λογικό να ταυτιστεί με έναν πίνακα, ανάλογα με τη δική του οπτική. Κάποιος μπορεί να ταυτιστεί με μια φιγούρα, κάποιος άλλος με τα χρώματα ενός τοπίου και άλλος με την ακαταστασία ενός αφηρημένου πίνακα.
Ένας κλασικός, παραστατικός πίνακας εκφράζει αυτούς που εκτιμούν την παράδοση και τον ρεαλισμό. Ένας αφηρημένος πίνακας εκφράζει τα άτομα που αγαπούν τον πειραματισμό και την ελευθερία της σκέψης.
Έτσι με αυτόν τον τρόπο προσπαθώ να ικανοποιήσω την προτίμηση του κάθε θεατή.
Στα έργα σας συνυπάρχουν δύο τελείως διαφορετικές γλώσσες: η παραστατική με τους αναγνωρίσιμους κόσμους σας, και η αφηρημένη με τις ορμητικές πινελιές και τα τολμηρά χρώματα. Πότε “μιλάτε” την καθεμία — και τι σας οδηγεί στην επιλογή;
Ναι πράγματι. Επιλέγω ένα παραστατικό έργο, όταν θέλω να εξιστορήσω μια ιστορία, να αναδείξω κάποιο συμβολισμό ή την ιστορική αξία του θέματος. Ένας τέτοιος πίνακας, θεωρώ ότι “μιλάει” απευθείας στον θεατή, με αυτό που απεικονίζει.
Επιλέγω ένα αφηρημένο έργο, όταν θέλω να δώσω έμφαση στο χρώμα, την υφή, το σχήμα και γενικά όταν έχω την ανάγκη για μια οπτική διέξοδο χωρίς τον περιορισμό μιας ρεαλιστικής αναπαράστασης.
Αυτό που με οδηγεί κάθε φορά στην επιλογή ανάμεσα σε παραστατικά με αναγνωρίσιμους κόσμους και αφηρημένα έργα, είναι κυρίως το συναίσθημα που θέλω να εκφράσω και να προκαλέσω.
Οι γυναικείες φιγούρες σας — η γυναίκα με το ύφασμα στον άνεμο, η λευκή σιλουέτα πάνω στο έντονο κόκκινο, οι μπαλαρίνες — παρουσιάζονται σχεδόν πάντα χωρίς πρόσωπο ή από πίσω. Είναι αυτή μια συνειδητή επιλογή; Τι λέει αυτή η «απουσία» για τη γυναικεία παρουσία στο έργο σας;
Ναι είναι μια συνειδητή επιλογή. Μια γυναικεία φιγούρα χωρίς πρόσωπο ή με γυρισμένη πλάτη, συμβολίζει την ανωνυμία, την οικουμενικότητα, τη διαχρονικότητα.
Η απουσία του προσώπου ή η γυρισμένη πλάτη, δημιουργούν ένα πέπλο μυστηρίου που εξάπτει την φαντασία και καλεί τον θεατή να αναρωτηθεί τι σκέφτεται ή τι κοιτάζει η γυναικεία φιγούρα. Έτσι το έργο γίνεται πιο προσωπικό για τον θεατή που μπορεί να προβάλει τον εαυτό του, τις δικές του αναμνήσεις ή συναισθήματα.
Ο χρυσός κλάδος ελιάς πάνω στο απόλυτο μαύρο είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά έργα της συλλογής. Τι σημαίνει αυτή η εικόνα για σας — είναι ελληνικότητα, αντοχή, ομορφιά που επιβιώνει στο σκοτάδι;
Σας ευχαριστώ πολύ. Ο χρυσός κλάδος ελιάς για μένα σημαίνει ελληνικότητα, αφού από την αρχαιότητα αντιπροσωπεύει κορυφαίες αξίες, όπως Νίκη και Ευημερία. Είναι γνωστό ότι στην αρχαία Ελλάδα ήταν το έπαθλο για τους νικητές των Ολυμπιακών Αγώνων.
Σημαίνει Σοφία, αφού συνδέεται άμεσα με τη θεά Αθηνά, την προστάτιδα της σοφίας.
Σημαίνει Ειρήνη, αφού αποτελεί παγκόσμιο σύμβολο συμφιλίωσης και αρμονίας μεταξύ των ανθρώπων.
Χρησιμοποιώ το χρυσό χρώμα που αντιπροσωπεύει την αιώνια ομορφιά και το μαύρο χρώμα που συμβολίζει τις δυσκολίες και τις δοκιμασίες. Με αυτή την αντίθεση, θέλω να στείλω ένα μήνυμα πως η ομορφιά, η ελπίδα και η ζωή βρίσκουν τρόπο να επιβιώσουν και να λάμψουν και στις πιο σκοτεινές συνθήκες.
Στα αφηρημένα έργα σας υπάρχει έντονη αίσθηση σωματικής ενέργειας — οι πινελιές φαίνεται να γίνονται γρήγορα, με ορμή. Πώς δουλεύετε; Ξεκινάτε με ένα σχέδιο ή αφήνετε τον πίνακα να σας πάει εκεί που θέλει;
Συνήθως ξεκινάω με μια αρχική πρόθεση, ένα συναίσθημα ή μια βασική επιλογή χρωμάτων. Στην πορεία όμως με οδηγεί ο ίδιος ο πίνακας. Βέβαια προσπαθώ να ασκώ κάποιον έλεγχο, όταν θεωρώ ότι μια περιοχή χρειάζεται περισσότερο φως, ένταση ή κίνηση. Γενικότερα μπορώ να πω ότι ζωγραφίζοντας έναν αφηρημένο πίνακα βιώνω μια κατάσταση απόλυτης ελευθερίας και ενστίκτου, όπου πάνω στον καμβά αποτυπώνω τη φυσική μου ενέργεια και την συναισθηματική μου κατάσταση.
Η υφή είναι πολύ σημαντική στο έργο σας — τα λευκά φορέματα των γυναικείων σιλουετών έχουν σχεδόν γλυπτική υλικότητα, οι χρυσοί κύκλοι «ζουν» πάνω στον καμβά. Πότε αποφασίζετε να δουλέψετε με υλικό πάχος και ανάγλυφο αντί για επίπεδη επιφάνεια;
Αποφασίζω να δουλέψω με υλικό πάχος και ανάγλυφο όταν θέλω να προσθέσω απτό βάθος και σκιές. Όταν θέλω να κατευθύνω το βλέμμα του θεατή σε συγκεκριμένα σημεία. Όταν θέλω το κεντρικό θέμα του πίνακα, να ξεχωρίζει έντονα από το φόντο.
Θα επιλέξω την επίπεδη επιφάνεια όταν ο στόχος μου είναι η απόλυτη ομαλότητα και η ακρίβεια στις λεπτομέρειες ή σε περιπτώσεις όπου το ανάγλυφο θα φαινόταν δυσανάλογο ή βαρύ.
Η γκαλερί σας στο vcas.gr είναι η πρώτη στο Εικονικό Κέντρο Τεχνών και Επιστημών — και ίσως η πρώτη ψηφιακή γκαλερί στην Ελλάδα και το εξωτερικό — που διαθέτει φωνητική πλοήγηση για άτομα με μειωμένη ή μηδενική όραση. Πρόκειται για ιδέα του Βασίλη Θρεψιάδη, εμπνευστή και δημιουργού του Εικονικού Κέντρου Τεχνών και Επιστημών, ο οποίος θέλει η τέχνη να είναι προσβάσιμη σε απολύτως όλους. Πώς βιώσατε εσείς αυτή την πρωτοβουλία; Σας άλλαξε κάτι στον τρόπο που σκέφτεστε για το έργο σας, όταν συνειδητοποιήσατε ότι κάποιος θα το «δει» αποκλειστικά μέσα από λέξεις;
Πρώτα πρώτα να δώσω τα θερμά μου συγχαρητήρια στον κ. Βασίλη Θρεψιάδη που πραγματοποίησε το όραμά του και στήριξε με πράξη την ιδεολογία του ότι η τέχνη δεν γνωρίζει σύνορα και πρέπει να είναι προσβάσιμη σε απολύτως όλους, δημιουργώντας το Εικονικό Κέντρο Τεχνών και Επιστημών.
Έχω την μεγάλη τιμή και χαρά η ψηφιακή γκαλερί μου στο vcas.gr να είναι η πρώτη στο Εικονικό Κέντρο Τεχνών και Επιστημών που διαθέτει φωνητική πλοήγηση για άτομα με μειωμένη ή μηδενική όραση. Πρόκειται για μια πρωτοποριακή ιδέα του κυρίου Βασίλη Θρεψιάδη, κάνοντας την τέχνη πραγματικά προσβάσιμη σε όλους ξεπερνώντας τους φυσικούς και σωματικούς περιορισμούς.
Νιώθω μεγάλη συγκίνηση όταν συνειδητοποιώ ότι η φωνητική πλοήγηση, μετατρέπει την ψηφιακή γκαλερί σε πραγματικά ανοιχτό χώρο προσβάσιμο σε απολύτως όλους, θυμίζοντάς μας ότι η ουσία της τέχνης βρίσκεται στην επικοινωνία και την συναισθηματική επαφή, ανεξάρτητα από τον τρόπο που αυτή διοχετεύεται στις αισθήσεις μας.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τον κύριο Βασίλη Θρεψιάδη για την ευκαιρία που μου έδωσε να έχω την προσωπική μου ψηφιακή γκαλερί στο Εικονικό Κέντρο Τεχνών και Επιστημών, για τις πολύτιμες συμβουλές του και την άψογη συνεργασία μας.
Ο Βασίλης Θρεψιάδης περιγράφει το Εικονικό Κέντρο ως έναν χώρο που «δημοκρατικοποιεί» την τέχνη — για το παιδί σε ένα απομακρυσμένο χωριό, τον ηλικιωμένο που δεν μπορεί να μετακινηθεί, τον εργαζόμενο που δεν έχει χρόνο να επισκεφθεί μία φυσική γκαλερί. Ταυτίζεστε με αυτό το όραμα; Πιστεύετε ότι η τέχνη «ανήκει» σε όλους;
Ταυτίζομαι απόλυτα με το όραμα του κ. Βασίλη Θρεψιάδη. Η τέχνη είναι πράγματι ένα παγκόσμιο αγαθό που ενώνει τους ανθρώπους και λειτουργεί ως παγκόσμια γλώσσα έκφρασης και συναισθημάτων. Η τεχνολογία έχει πλέον τον τρόπο να το κάνει απολύτως προσβάσιμο σε όλους, σπάζοντας τα εμπόδια της απόστασης και της φυσικής κατάστασης.
Αυτή η ιδέα του κυρίου Βασίλη Θρεψιάδη της κατασκευής του Εικονικού Κέντρου Τεχνών και Επιστημών δίνει ζωή στην ιδέα ότι η τέχνη ανήκει σε όλους και δεν πρέπει να γνωρίζει σύνορα. Είναι πραγματικά μαγικό πως μερικά κλικ μπορούν να προσφέρουν έμπνευση, γνώση και ψυχαγωγία σε οποιονδήποτε, οπουδήποτε και αν βρίσκεται.
Πώς είναι η εμπειρία να βλέπεις τους πίνακές σου σε έναν εικονικό χώρο, μέσα σε ένα ψηφιακά σχεδιασμένο περιβάλλον, αντί για έναν φυσικό εκθεσιακό χώρο; Αλλάζει κάτι στον τρόπο που τα βλέπεις τα ίδια σου τα έργα;
Είναι μοναδική εμπειρία να βλέπω τους πίνακές μου μέσα σε ένα τόσο όμορφο εικονικό περιβάλλον.
Έχοντας οπτική επαφή ως θεατής με το έργο μου, έχω την ευκαιρία να εντοπίσω τυχόν ατέλειες στη σύνθεση και την ισορροπία των χρωμάτων.
Θεωρώ πολύ σημαντικό που ο κάθε επισκέπτης μπορεί κάνοντας zoom, να παρατηρήσει την κάθε λεπτομέρεια, να διαβάσει ή να ακούσει άμεσα λεπτομέρειες για το έργο που τον ενδιαφέρει.
Νιώθω ενθουσιασμό και ικανοποίηση που τα έργα μου ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο και είναι προσβάσιμα σε όλους, αφού το ψηφιακό περιβάλλον δίνει απεριόριστες δυνατότητες προβολής και δικτύωσης.
Αν μπορούσατε να δημιουργήσετε έναν πίνακα ειδικά για κάποιον που δεν βλέπει — έναν πίνακα που θα «βιωνόταν» αποκλειστικά μέσα από φωνητική περιγραφή — πώς θα ήταν αυτός ο πίνακας;
Για έναν άνθρωπο που δεν βλέπει, ένας πίνακας μπορεί να ζωντανέψει μέσα από την ακοή και τις λέξεις, μέσα από ένα ψηφιακά σχεδιασμένο περιβάλλον με δυνατότητα φωνητικής πλοήγησης. Θα μπορούσα να δημιουργήσω έναν πίνακα με θέμα μια φιγούρα ή ένα τοπίο, όπου μέσω της φωνητικής πλοήγησης, γίνεται αναλυτική περιγραφή και παρουσίαση του έργου. Σήμερα με τη βοήθεια της τεχνολογίας, μπορεί ο χρήστης να ακουμπάει συγκεκριμένα σημεία ενός πίνακα στην οθόνη του και να ενεργοποιούνται ήχοι φύσης, κελάηδημα πουλιών, βροχή ή μουσικές συνθέσεις. Επίσης θα μπορούσα να δημιουργήσω έναν αφηρημένο πίνακα, όπου γίνεται φωνητική περιγραφή των σχημάτων και των χρωμάτων.
Πιστεύω ότι με αυτόν τον τρόπο ο ακροατής μπαίνει μέσα στη δράση του πίνακα και ο πίνακας μεταμορφώνεται σε ένα νοητικό και συναισθηματικό ταξίδι.
Η έκθεση της Νοέλας Παπαδάκη στο Εικονικό Κέντρο Τεχνών και Επιστημών (ΕΚΤΕ) είναι ανοιχτή για όλους, ελεύθερα.
Μπορείτε να την επισκεφθείτε οποιαδήποτε στιγμή, από οπουδήποτε στον κόσμο, στον σύνδεσμο www.vcas.gr/noela
