Γράφει ο Αλέξανδρος Δ. Βαρτζόπουλος, Δικηγόρος, LLM, ΜΔΕ, Λοχαγός ε.α.
Η πρόσφατη δολοφονία ακόμη μιας νέας γυναίκας από το σύζυγό της, στην Καλαμάτα επανέφερε με τον πλέον τραγικό τρόπο στο δημόσιο διάλογο το φαινόμενο της ενδοοικογενειακής βίας. Πίσω από κάθε ακραίο περιστατικό προηγείται συνήθως μία κλιμακούμενη πορεία λεκτικής, ψυχολογικής, οικονομικής ή σωματικής κακοποίησης, η οποία συχνά παραμένει αόρατη μέχρι να είναι πλέον αργά.
Η ελληνική έννομη τάξη, ιδίως μετά τις πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις του Ν. 5090/2024 και του Ν. 5172/2025, έχει ενισχύσει σημαντικά το πλαίσιο προστασίας των θυμάτων, υιοθετώντας μία περισσότερο θυματοκεντρική προσέγγιση και εναρμονιζόμενη με τις επιταγές της ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Τα αδικήματα ενδοοικογενειακής βίας διώκονται αυτεπαγγέλτως και δεν απαιτείται η καταβολή παραβόλου για την υποβολή μήνυσης. Το προστατευτικό πεδίο του Ν. 3500/2006 εκτείνεται όχι μόνο στους συζύγους και συμβίους, αλλά και σε πρώην συζύγους, πρώην συντρόφους, τέκνα και λοιπά πρόσωπα που συνδέονται με οικογενειακούς δεσμούς, ακόμη και όταν δεν υπάρχει πλέον κοινή κατοικία.
Η ποινική διαμεσολάβηση: ένας θεσμός με αυστηρές προϋποθέσεις
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο θεσμός της ποινικής διαμεσολάβησης, ο οποίος εφαρμόζεται αποκλειστικά στα πλημμελήματα ενδοοικογενειακής βίας και όχι στα κακουργήματα. Σκοπός του δεν είναι η ατιμωρησία του δράστη αλλά η αποκατάσταση της οικογενειακής ειρήνης και η άμεση προστασία του θύματος.
Προκειμένου να κινηθεί η διαδικασία, ο φερόμενος ως δράστης οφείλει να δηλώσει ανεπιφύλακτα ότι:
• Δεν θα επαναλάβει πράξεις ενδοοικογενειακής βίας
• Αποδέχεται, εφόσον το ζητήσει το θύμα, την απομάκρυνσή του από την οικογενειακή κατοικία
• Θα παρακολουθήσει ειδικό θεραπευτικό ή συμβουλευτικό πρόγραμμα
• Θα αποκαταστήσει τις συνέπειες της πράξης του
• Θα καταβάλει χρηματική ικανοποίηση και θα καλύψει τις άμεσες οικονομικές ανάγκες του θύματος
• Θα προβεί σε κάθε πρόσθετη ενέργεια αποκατάστασης ή μεταμέλειας που προτείνει το θύμα.
Επιπλέον, με τις τελευταίες τροποποιήσεις ενισχύθηκε περαιτέρω ο ρόλος του εισαγγελέα, ο οποίος πλέον μπορεί να απορρίψει συμφωνία διαμεσολάβησης όταν κρίνει ότι δεν εξυπηρετεί το συμφέρον ή την ασφάλεια του θύματος, ακόμη και αν υπάρχει τυπική συναίνεση των μερών. Παράλληλα, του παρέχεται η δυνατότητα να τροποποιεί τους όρους της διαμεσολάβησης όταν προκύπτουν νέα περιστατικά ή αυξημένος κίνδυνος για το θύμα.
Οικονομική αποκατάσταση του θύματος
Μία από τις σημαντικότερες νεότερες παρεμβάσεις είναι η έμφαση στην άμεση οικονομική ενίσχυση του θύματος. Η κάλυψη επειγουσών οικονομικών αναγκών και η καταβολή χρηματικής ικανοποίησης αποτελούν πλέον βασικούς όρους της ποινικής διαμεσολάβησης, αναγνωρίζοντας ότι η οικονομική εξάρτηση αποτελεί συχνά καθοριστικό παράγοντα παραμονής σε ένα κακοποιητικό περιβάλλον.
Η οικονομική αποκατάσταση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως δευτερεύον ζήτημα, αλλά ως αναγκαίο μέσο προστασίας και επανένταξης του θύματος σε συνθήκες αυτονομίας και ασφάλειας.
Άμεσα μέτρα προστασίας του θύματος
Η σύγχρονη αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας δεν εξαντλείται στην ποινική δίωξη. Προβλέπεται ένα πλέγμα προληπτικών και προστατευτικών μέτρων, μεταξύ των οποίων:
- απομάκρυνση ή μετεγκατάσταση του δράστη από την οικογενειακή κατοικία,
- επιβολή περιοριστικών όρων και απαγόρευση προσέγγισης ή επικοινωνίας,
- φιλοξενία του θύματος και των ανήλικων τέκνων του σε ασφαλείς δομές και ξενώνες κακοποιημένων γυναικών,
- ψυχοκοινωνική και νομική υποστήριξη μέσω εξειδικευμένων υπηρεσιών,
- ενεργοποίηση της εφαρμογής Panic Button, η οποία επιτρέπει την άμεση και διακριτική ειδοποίηση της Ελληνικής Αστυνομίας σε περίπτωση επικείμενου κινδύνου,
- διαρκής συνεργασία των αστυνομικών αρχών με κοινωνικές υπηρεσίες και δομές υποστήριξης.
Η καταγγελία ως πράξη προστασίας
Παρά τις σημαντικές νομοθετικές εξελίξεις, κανένας νόμος δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά εάν η βία παραμένει αθέατη. Η έγκαιρη καταγγελία, η ενεργοποίηση των αρμόδιων αρχών και η αξιοποίηση των διαθέσιμων μηχανισμών προστασίας αποτελούν τον ουσιαστικότερο παράγοντα πρόληψης της κλιμάκωσης.
Η ενδοοικογενειακή βία δεν αποτελεί «ιδιωτική οικογενειακή υπόθεση». Είναι σοβαρή παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων και ζήτημα δημόσιου ενδιαφέροντος. Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο παρέχει πλέον σημαντικά εργαλεία προστασίας. Η πρόκληση είναι αυτά να ενεργοποιούνται εγκαίρως, πριν η κακοποίηση οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Αλέξανδρος Δ. Βαρτζόπουλος
Δικηγόρος, ΜΔ, LLM, Λοχαγός ε.α.
ΜΔΕ Ποινικών & Εγκληματολογικών Επιστημών Α.Π.Θ.
L.LM. Transnational Commercial Law IHU
Φράγκων αρ. 3, Θεσσαλονίκη,
ΤΚ 54621 (3ος όροφος)
Ραγκαβή αρ. 9-11, Αθήνα (5ος όροφος)
Τηλ.: 2310250944, 2106447847
Κιν.: 6978415930
email: [email protected]
