Γράφει ο Αλέξανδρος Σταματουλάκης*
Γεννιέται στις 29 Σεπτεμβρίου του 1785 στο Νόρφοκ της Αγγλίας και είναι το πέμπτο επιζόν τέκνο του ιερέα του χωριού. Στα εννιά του χάνει τη μητέρα του. Στα δεκατρία του μπάρκαρε σε ένα πολεμικό πλοίο με πλοίαρχο έναν θείο του, ο οποίος του έμαθε άριστα τη ναυτική τέχνη. Ύστερα από ένα χρόνο επιλέγεται για ένα ταξίδι στη Αρκτική, όπου λέγεται πως σε συμπλοκή σκότωσε μία αρκούδα. Τον στέλνουν στην Ινδία, αλλά προσβάλλεται από μαλάρια και επιστρέφει. Ενώ περιπλέει το ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας έχει μια μεταφυσική εμπειρία που τονώνει την εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Δεκαοχτώ χρονών γίνεται ανθυποπλοίαρχος. Τον στέλνουν να υπηρετήσει στη Τζαμάικα. Προάγεται σε πλοίαρχο και μετατίθεται στην ναυαρχίδα του αρχιναύαρχου. Στα 1780 πλοίαρχος μιας φρεγάτας παίρνει μέρος στην καταστροφική επιδρομή ενάντια στις ισπανικές κτήσεις του Σαν Χουάν. Ο κίτρινος πυρετός σκοτώνει τους περισσότερους Εγγλέζους. Ο ίδιος με ελώδη πυρετό επιστρέφει στην Αγγλία, αναρρώνει για έναν χρόνο, τον στέλνουν στην Αμερική και στον Καναδά, κι εκεί αρρωσταίνει από σκορβούτο. Κυβερνήτης μιας φρεγάτας από το 1784 μέχρι το 1787 έχει αποστολή να εμποδίσει αποίκους των βρετανικών Δυτικών Ινδιών να εμπορεύονται με τους Αμερικάνους, που μόλις είχαν κερδίσει την ανεξαρτησία τους από τους Άγγλους. Είναι σκληρός κυβερνήτης. Διατάζει να μαστιγωθεί σ’ αυτό το διάστημα το 47% του πληρώματος και ανήμερα των Χριστουγέννων να κρεμαστεί ένας κατηγορούμενος για ανταρσία. Παντρεύεται μια νεαρή χήρα, ανιψιά κάποιου αξιωματούχου εκεί στην Καραϊβική, τη Φράνσες (Φάνι) Νίσμπετ, καλή σύζυγος που του στέκεται παρά τις ταπεινώσεις, που θα υποστεί στο μέλλον από τους εξωσυζυγικούς έρωτές του.
Το Φεβρουάριο του 1793 η Γαλλία της Επανάστασης, αφού καρατόμησε το Λουδοβίκο τον ΙΣΤ. κηρύσσει τον πόλεμο στη Βρετανία. Φανατικός εχθρός των επαναστατικών ιδεών ο Νέλσον θεωρεί πως ήρθε η ώρα να ξεμπερδέψει τους λογαριασμούς του με τις ιδέες της Γαλλικής Επανάστασης. Του αναθέτουν να διοικήσει το πρώτο μεγάλο πλοίο του, το «Αγαμέμνων», με 64 πυροβόλα και να κατέβει στη Μεσόγειο, στη Νάπολη. Στην Κορσική θραύσματα βράχου μετά την έκρηξη μιας οβίδας τον τυφλώνει στο δεξί μάτι και αποκτά τη φήμη του ατρόμητου. Την επόμενη χρονιά ύστερα από πετυχημένη επίθεση στην Τουλόν προάγεται σε αρχιπλοίαρχο. Τρία χρόνια αργότερα στη μάχη του Ακρωτηρίου του Αγίου Βικεντίου, παρακούοντας εντολές αιχμαλωτίζει δύο ισπανικά πλοία. Χρίζεται ιππότης και προάγεται σε υποναύαρχο. Η Βρετανία αρχίζει να τον λατρεύει. Στα 1797 προσπαθώντας να αιχμαλωτίσει ένα ισπανικό πλοίο γεμάτο θησαυρούς από θραύσματα μιας οβίδας, που ρίχνεται από το οχυρό της Σάντα Κρουθ, χάνει το δεξί του χέρι. Του το εγχειρίζουν χωρίς αναισθητικό. Επιστρέφει στο σπίτι του και στις περιποιήσεις της Φάνι ύστερα από πέντε χρόνια. Αναρρώνει και τον ξαναστέλνουν στη Μεσόγειο να κυνηγήσει το στόλο του Ναπολέοντα που έχει ξεφύγει από τον αγγλικό αποκλεισμό. Ο Νέλσον υποθέτει πως ο εχθρός κατευθύνεται προς την Αίγυπτο. Τραβάει προς τα εκεί. Στις 1 Αυγούστου του 1798 αντικρίζει το γαλλικό στόλο αραγμένο στις εκβολές του Νείλου. Με μια παράτολμη ενέργεια κι έναν αριστοτεχνικό ελιγμό κερδίζει μια ακόμα νίκη δείχνοντας την απαράμιλλη στρατηγική ευφυΐα.
Από τα δεκαεφτά γαλλικά σκάφη διαφεύγουν μόνο τέσσερα κι ο στρατός του Ναπολέοντα μένει εγκλωβισμένος στην Αφρική. Η δόξα του εξαπλώθηκε σε όλη τη Βρετανία και τα δώρα που πήρε από τον Τσάρο, τον Σουλτάνο, την πόλη του Λονδίνου και την Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών και άλλους ήταν πολλά και πολύτιμα.
Επέστρεψε στη Νάπολη με ένα σοβαρό τραύμα στο μέτωπο. Εκεί γνωρίζει και ερωτεύεται τη λαίδη Έμα Χάμιλτον, σύζυγο άγγλου υπουργού της Νάπολη, τριάντα πέντε χρόνια μεγαλύτερού της και λάτρη της τέχνης. Η λαίδη έχει τους ερωτευμένους θαυμαστές της που ήταν πολλοί, αλλά κάποιοι της αριστοκρατίας την κουτσομπόλευαν πως είχε τεράστιο σώμα, πως ήταν παράξενη. Πως χόρευε στις δεξιώσεις άσεμνους χορούς. Πως δεν τραγουδούσε, αλλά στρίγγλιζε. Οπωσδήποτε η λαίδη Χάμιλτον ήταν αντισυμβατική και οπωσδήποτε αναπτύχθηκε ανάμεσα στο ναύαρχο κι αυτήν ένας μεγάλος έρωτας.
Στα 1799 τον κατηγορούν για υπεύθυνο της δολοφονίας ενενήντα εννέα Ιταλών υποστηριχτών των επαναστατών Ιακωβίνων και για τη μη χριστιανική ταφή τους. Τον αρχηγό τους, αρχιπλοίαρχου Φραντσέσκο Καράτσολο τον κρεμάει και το κουφάρι του το πετάει στη θάλασσα. Για τους βασιλικούς όμως είναι ο σωτήρας του βασιλιά του Βασιλείου των Δύο Σικελιών και της βασίλισσας Μαρία Καρολίνα. Το βασιλικό ζεύγος δείχνει την ευγνωμοσύνη του χαρίζοντάς του ένα δουκάτο.
Επιστρέφει στην Αγγλία και ζει έναν πραγματικό θρίαμβο. Οι γυναίκες κεντούν στα σκουφιά τους κάτι για τον «Ήρωα του Νείλου». Οι αγρότες λύνουν τα άλογα από την άμαξα του και την σέρνουν αυτοί. Ο Νέλσον πλέει σε πελάγη ευτυχίας, αν και εκείνη την περίοδο ο βασιλιάς Γεώργιος ο Γ΄ τον υποδέχεται ψυχρά λόγω της απιστίας του με τη λαίδη Χάμιλτον. Οι φήμες ταξιδεύουν γρήγορα στη βρετανική αυτοκρατορία. .
Στα 1801 ο βρετανικός στόλος επιτίθεται στο λιμάνι της Κοπενχάγης. Τα πράγματα δυσκολεύουν για τους Βρετανούς, καθώς οι απώλειες από τα παράκτια κανόνια είναι μεγάλες. Ο ναύαρχος Πάρκερ διατάζει υποχώρηση. Ο υποναύαρχος Νέλσον δεν πειθαρχεί. Λέγεται πως έβαλε το κυανοκυάλι στο τυφλό μάτι του και είπε «δε βλέπω το σινιάλο της υποχώρησης». Επιτίθεται στους Δανούς και κερδίζει μία ακόμα νίκη. Η δημοφιλία του στην Αγγλία φτάνει στα ουράνια.
Η συνθήκη της Αμιένης το Μάη του 1803 φέρνει μια ολιγόχρονη ειρήνη μεταξύ Γαλλίας και Αγγλίας. Ο Νέλσον διορίζεται κυβερνήτης του στόλου της Μεσογείου. Ο Ναπολέον στέφεται αυτοκράτορας το Δεκέμβρη του 1804 κι αμέσως παρατάσσει έναν τεράστιο στρατό απέναντι από τα παράλια της Αγγλίας στη Μάγχη ετοιμαζόμενος για απόβαση. Το φθινόπωρο του 1805 ο Νέλσον ξεκινά για να αποτρέψει τη μεταφορά της γαλλικής στρατιάς στις ακτές της Αγγλίας από τους στόλους της Γαλλίας και Ισπανίας. Ένα τεράστιο πλήθος ανθρώπων που ζητωκραυγάζει, δακρύζει, γονατίζει και προσεύχεται τον κατευοδώνει. Ποτέ κανένας ήρωας της Αγγλίας, λέει ο ποιητής Ρόμπερτ Σάουδι δεν συγκέντρωσε τέτοια αγάπη από τους συμπατριώτες του. Συνοδεύεται από ένα ναύαρχο που λεγόταν Φέρετρος (σερ Άισακ Κόφφιν)-δυσοίωνο σημάδι για τους προληπτικούς.
«Σε ικετεύω αγαπημένη μου Έμα, να είσαι χαρούμενη και θα έχουμε να περιμένουμε πάρα πολλά ευτυχισμένα χρόνια, περιστοιχισμένοι από τα παιδιά των παιδιών μας», γράφει στη λαίδη Χάμιλτον. Το νόθο τέκνο τους αργότερα απέκτησε δέκα παιδιά.
Στις 19 Οκτωβρίου του 1805 τριάντα τρία πλοία των Γαλλοϊσπανών δοκιμάζουν να περάσουν τα στενά του Γιβραλτάρ. Ο Νέλσον τους εντοπίζει δυτικά του ακρωτηρίου Τραφάλγκαρ στη νοτιοδυτική Ισπανία έχοντας είκοσι εφτά πλοία. Καταρτίζει ένα ιδιοφυές σχέδιο και χωρίζει τα πλοία του σε δύο μοίρες. Στις 11.35 δίνεται το σύνθημα, τα κανόνια βγαίνουν από τις μπουκαπόρτες και οι ναύτες ρίχνουν άμμο, για να μη γλιστράει το κατάστρωμα από τα αίματα. Η ναυαρχίδα του Νέλσον, το «Victory», ξεκινάει αργά αργά και τα βάζει με τρία γαλλικά. Κόλαση πυρός. Ο Νέλσον στέκεται σε μια θέση δίνοντας περίφημο στόχο με τη χρυσοκέντητη μεγάλη στολή του. Μια γαλλική σφαίρα τον χτυπά στον ώμο και τον ρίχνει κάτω. Τον μεταφέρουν στην καμπίνα με ένα μαντήλι στο πρόσωπο. «Με σκότωσαν τελικά» ψιθυρίζει. «Η ραχοκοκαλιά μου έχει διαλυθεί». Τρεις ώρες γλιστρούσε βασανιστικά προς το θάνατο, ενώ η μάχη συνεχιζόταν. Λίγο πριν κλείσει τα μάτια τον πληροφορούν πως είχαν νικήσει. Είναι 21 Οκτωβρίου του 1805. Είκοσι δύο εχθρικά σκάφη είχαν βυθιστεί ή αιχμαλωτιστεί, χωρίς να χαθεί ούτε ένα αγγλικό. «Δόξα τω θεώ», ήταν τα τελευταία του λόγια. «Έκανα το καθήκον μου.» Τα προτελευταία είναι για την Έμα.
Η νίκη στο Τραφάλγκαρ άνοιξε το δρόμο στη βρετανική κυριαρχία στις θάλασσες για περισσότερα από εκατό χρόνια, ενώ έγινε όνειρο απατηλό η απόβαση του Ναπολέοντα στο νησί,
Η κηδεία του έγινε στον καθεδρικό ναό του Αγίου Παύλου. Τόση συγκίνηση και πάθος υπήρξε μόνο στην κηδεία της πριγκίπισσας Νταϊάννας στα 1997. Ήταν μια κηδεία μόνο για άντρες. Ούτε στη γυναίκα του επέτρεψαν να παραβρεθεί. Τιμήθηκε ο αδελφός του με το αξίωμα του κόμη και μεγάλη σύνταξη, που οι απόγονοι την έπαιρναν μέχρι τα 1947. Λόγω των ηθών της εποχής δεν μπορούσε να αφήσει τίποτα ως κληροδότημα στην Έμα Η Έμα πέθανε πάμφτωχη, υπέρβαρη και αλκοολική στο Καλαί το 1815.
* Γιατρός, συγγραφέας, πρ. δήμαρχος Αμπελοκήπων, ραδιοτηλεοπτικός παραγωγός.
