Γράφει ο Ιωάννης Κωνσταντινίδης
Τέλος στα «κόλπα» του ίντερνετ: Πώς η Ευρώπη ετοιμάζεται να βάλει φρένο στις ψηφιακές παγίδες.
Ψωνίζεις online και ξαφνικά βλέπεις μια κόκκινη ένδειξη που σε αγχώνει ότι «απομένει μόνο 1 προϊόν», ή ότι άλλοι δέκα άνθρωποι κοιτούν ακριβώς την ίδια πτήση αυτή τη στιγμή; Ή μήπως χρειάστηκε να περάσεις από χίλια κύματα και να ψάχνεις κρυφά κουμπιά για να καταφέρεις επιτέλους να ακυρώσεις μια μηνιαία συνδρομή που δεν ήθελες πια;
Η καθημερινότητά μας είναι γεμάτη από μικρές ψηφιακές παγίδες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να βάλει οριστικό τέλος σε αυτή την κατάσταση, παρουσιάζοντας μια νέα,φιλόδοξη νομοθετική πρόταση: το Digital Fairness Act (Πράξη για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη).
Ο βασικός κανόνας πίσω από όλο αυτό το σχέδιο είναι ξεκάθαρος και δίκαιος: ό,τι ισχύει για τα φυσικά καταστήματα στη γειτονιά σου, πρέπει να ισχύει επιτέλους και στις οθόνες μας. Το ηλεκτρονικό εμπόριο έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας, προσφέροντας τεράστια ευκολία, αλλά αυτό δεν δίνει το δικαίωμα σε καμία επιχείρηση να εκμεταλλεύεται την ταχύτητα και την άγνοιά μας με πονηρές τακτικές.
Τι ακριβώς αλλάζει για εμάς τους καταναλωτές;
Το νέο ευρωπαϊκό πακέτο κανόνων «χτυπάει» στην καρδιά τις πρακτικές εκείνες που χειραγωγούν τις αποφάσεις μας:
- «Αντίο» στασκοτεινά σχέδια (Dark Patterns): Απαγορεύονται δια ροπάλου οι ψεύτιες πιέσεις και τα τεχνητά μηνύματα πανικού (όπως τα ψευδή «Limited stock» ή οι ψεύτιοι χρονοδιακόπτες) που σε αναγκάζουν να αγοράσεις κάτι βιαστικά, χωρίς δεύτερη σκέψη.
- Διαφανής και απόλυτη τιμολόγηση: Τέρμα στις κρυφές χρεώσεις της τελευταίας στιγμής. Όταν αγοράζεις κάτι με εικονικά νομίσματα μέσα σε μια εφαρμογή (in-app coins) ή όταν χρησιμοποιείται «δυναμική τιμολόγηση» (όπως συχνά συμβαίνει σε εισιτήρια συναυλιών ή αθλητικών αγώνων), η τιμή πρέπει να είναι κρυστάλλινη. Ακόμη και στις ψηφιακές «ουρές αναμονής», οι εταιρείες θα υποχρεούνται να δείχνουν την τρέχουσα αλλά και την υψηλότερη δυνατή τιμή σε πραγματικό χρόνο.
- Ασπίδα προστασίας για τα παιδιά: Μπαίνει φρένο σε παιχνίδια και εφαρμογές που εκμεταλλεύονται την ευπιστία των ανηλίκων. Απαγορεύονται πλέον τα εθιστικά χαρακτηριστικά που θυμίζουν τυχερά παιχνίδια (όπως το pay-to-win ή μηχανισμοί που σπρώχνουν τα παιδιά σε ασταμάτητες αγορές), ενώ περιορίζονται αυστηρά οι στοχευμένες διαφημίσεις που βασίζονται στα ευαίσθητα δεδομένα τους.
- Ανοιχτά χαρτιά από τους Influencers: Όσοι προωθούν προϊόντα, υπηρεσίες ή ρούχα στα social media θα πρέπει να δηλώνουν ξεκάθαρα και χωρίς αστερίσκους ότι πρόκειται για εμπορικό περιεχόμενο, προστατεύοντας το κοινό από κρυφές προωθήσεις.
- Συνδρομές-παγίδες τέλος και δικαίωμα σε… άνθρωπο: Οι δωρεάν δοκιμές που μετατρέπονται αυτομάτως σε ακριβές χρεώσεις χωρίς να το καταλάβεις γίνονται παρελθόν, ενώ οι συνδρομές θα πρέπει να ακυρώνονται με την ίδια ακριβώς ευκολία που ενεργοποιήθηκαν. Παράλληλα, κατοχυρώνεται το δικαίωμα του καταναλωτή να μπορεί να επικοινωνήσει με έναν ζωντανό άνθρωπο στην εξυπηρέτηση πελατών, αλλά και ξεκάθαροι κανόνες για το τι ακριβώς κάνει μια τεχνητή νοημοσύνη (AI agent) όταν ψωνίζει για λογαριασμό μας.
Η Κομισιόν βγάζει «δόντια»: Βαρύτατα πρόστιμα και άμεση επιβολή
Μέχρι σήμερα, αν μια μεγάλη πολυεθνική πλατφόρμα παραβίαζε τα δικαιώματα των καταναλωτών, η διαδικασία τιμωρίας ήταν ένας ατέλειωτος γραφειοκρατικός γολγοθάς ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ.
Με την παράλληλη αναθεώρηση του κανονισμού Consumer Protection Cooperation, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκτά πρωτοφανείς, άμεσες εξουσίες. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι: - Θα μπορεί να ερευνά μόνη της τεράστιες υποθέσεις μεγάλης κλίμακας που επηρεάζουν ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά.
- Θα μπορεί να επιβάλλει «τσουχτερά» πρόστιμα που φτάνουν έως και το 6% του παγκόσμιου ετήσιου τζίρου μιας παράνομης εταιρείας.
- Ακόμη και οι κολοσσοί του εξωτερικού (εκτός ΕΕ) θα υποχρεωθούν να ορίσουν επίσημο νόμιμο εκπρόσωπο στην Ευρώπη, ώστε να μην μπορούν να κρυφτούν πίσω από τα σύνορα.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Η νομοθετική αυτή πρόταση βρίσκεται πλέον επί τάπητος και ξεκινά τον τυπικό νομοθετικό της κύκλο. Θα συζητηθεί, θα αναλυθεί και θα τροποποιηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, προτού πάρει την τελική του μορφή και μετατραπεί σε δεσμευτικό νόμο που θα επαναπροσδιορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού στο ηλεκτρονικό εμπόριο.
Για τον συγγραφέα
Ο Ιωάννης Κωνσταντινίδης είναι υπ. Διδάκτωρ Νομικής στον Τομέα Δικαίου και Πληροφορικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με διδακτορική έρευνα στην τεχνητή νοημοσύνη και τις νομικές της προεκτάσεις. Είναι απόφοιτος Νομικής και Πολιτικών Επιστημών, κάτοχος μεταπτυχιακού MSc στα Οικονομικά (Health Economics, Policy and Law) από το Erasmus University Rotterdam και διπλώματος στην Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη από το Università Bocconi. Είναι ιδρυτής της δικηγορικής εταιρείας Thesmos.
