Αποκλειστική συνέντευξη στο polismagazino.gr για τον μετανθρωπισμό από τον διακεκριμένο Ελευσίνιο εικαστικό Στέλιο Ταντούρη
Η πρόσφατη δουλειά σου, όπως πάντα με ανακυκλώσιμα υλικά σχετίζεται αυτή την φορά με τον μετανθρωπισμό, ένα θέμα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην παγκόσμια εικαστική σκηνή, αλλά εδώ στην Ελλάδα σχεδόν άγνωστο. Πώς συνδέεις τα ανακυκλώσιμα υλικά με αυτό το θέμα; Χαίρομαι για την αναφορά σου στην διεθνή εικαστική σκηνή, εδώ στην Ελλάδα από την μια πλευρά λυπάμαι που δεν υπάρχουν εικαστικοί να εμπνευστούν από το συγκεκριμένο θέμα, από την άλλη πλευρά όμως χαίρομαι γιατί έχω ανοίξει τον δρόμο για κάτι τόσο προχωρημένο στην εγχώρια εικαστική σκηνή.
Ως γνωστόν τα ανακυκλώσιμα υλικά κουβαλούν ήδη μια προηγούμενη ζωή. Έχουν χρησιμοποιηθεί, έχουν απορριφθεί και επιστρέφουν με μια άλλη μορφή. Με αυτά τα υλικά συνθέτω μορφές που παραπέμπουν στον άνθρωπο ή στον μετα-άνθρωπο, έτσι τα έργα μου θέτουν και το φιλοσοφικό ερώτημα, ανακυκλώνουμε μόνο την ύλη ή και την έννοια του ανθρώπου;
Τι κάνουμε με ό,τι θεωρούμε ξεπερασμένο; Αφορά μόνο τα υλικά ή και τον ίδιο τον άνθρωπο; Προσωπικά δεν δίνω απάντηση, αφήνω τον θεατή μέσα από αυτό τον συσχετισμό ύλης και φιλοσοφίας να σκεφθεί και να διαμορφώσει μόνος του την δική του απάντηση.
Τι είναι για εσένα ο μετανθρωπισμός και γιατί σε προβληματίζει; Ο μετανθρωπισμός, όπως παρουσιάζεται σήμερα, θεωρώ ότι δεν είναι απλώς μια τεχνολογική εξέλιξη. Είναι μια φιλοσοφική μετατόπιση ως προς την ανθρώπινη ύπαρξη. Μιλάει για έναν άνθρωπο “βελτιωμένο”, αλλά δεν υπάρχει καμία αναφορά στο τι θα χάσει ο άνθρωπος όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Προσωπικά με προβληματίζει γιατί αντιμετωπίζει το ανθρώπινο σώμα, τη μνήμη, το συναίσθημα και την ευάλωτη φύση του ανθρώπου ως ελαττώματα προς διόρθωση, ενώ για μένα όλα αυτά στο δικό μου τουλάχιστον μυαλό είναι βασικά ανθρώπινα χαρακτηριστικά.
Θεωρείς ότι ο μετανθρωπισμός αφορά το μέλλον ή ήδη το παρόν; Ίσως το πιο ενδιαφέρον δεν είναι το πότε, αλλά το πόσο συνειδητά τον βιώνουμε. Ο μετανθρωπισμός έρχεται, αλλά νομίζω το θέμα είναι αν έχουμε τον χρόνο να τον παρατηρήσουμε πριν τον ονομάσουμε καθημερινότητα και κανονικότητα. Προσωπικά θεωρώ ότι τον βιώνουμε καθημερινά σε κάθε τεχνολογική και επιστημονική εξέλιξη που έχει κάνει την εμφάνιση της την τελευταία δεκαετία.
Για να γίνω πιο συγκεκριμένος στην ιατρική με τα προσθετικά μέλη, τις νευρικές διεπαφές, τα εγκεφαλικά εμφυτεύματα. Ένας άλλος τομέας είναι η εξέλιξη των Βιοϋλικών, η αποκατάσταση ιστών, η ανάπτυξη βιοσυνθετικού δέρματος και τόσα άλλα. Αν λάβουμε υπόψη μας και την ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης σε συνδυασμό με όλα τα παραπάνω τότε καταλαβαίνουμε ότι ζούμε στην εποχή που ανοίγει τον δρόμο στον μετανθρωπισμό.
Πιστεύεις ότι η τεχνολογία απειλεί τον άνθρωπο ή μπορεί να συνυπάρξει μαζί του; Η τεχνολογία από μόνη της δεν απειλεί τον άνθρωπο. Τον απειλεί η στιγμή που παύει να είναι εργαλείο και γίνεται υποκατάστατο της ανθρώπινης σχέσης, της εμπειρίας και της δημιουργίας. Μπορεί να συνυπάρξει μαζί μας μόνο αν υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι αν τον επαναπροσδιορίζει ως δεδομένο, ως αλγόριθμο ή ως έναν απλό καταναλωτή εμπειριών.
Τι φοβάσαι περισσότερο σε έναν κόσμο που οδεύει προς τον μετανθρωπισμό; Προσωπικά δεν φοβάμαι τα μηχανήματα ούτε την τεχνολογία. Φοβάμαι την απώλεια της ενσυναίσθησης που παρατηρώ να επέρχεται. Φοβάμαι εναν κόσμο όπου η ταχύτητα δεδομένων αντικαθιστά την ανθρώπινη σκέψη, η εικόνα την άμεση σχέση και η ψηφιακή απόδοση την ανθρώπινη αξία. Ειλικρινά μου προκαλεί φόβο ένας κόσμος όπου ο ένας άνθρωπος ξεχνά να κοιτάξει έναν άλλον στα μάτια γιατί έχει μάθει να κοιτά μόνο οθόνες και δεδομένα. Όλο αυτό βέβαια με κρατά σε εγρήγορση θα ελεγα.
Είναι ένα θέμα που δεν με ενδιαφέρει να το κλείσω σε έναν ορισμό φόβου αλλά να το παρακολουθώ καθώς εξελίσσεται. Ίσως το σημαντικότερο για μένα τουλάχιστον, δεν είναι να δούμε τι φοβόμαστε αλλά να μην σταματήσουμε να θέτουμε ερωτήσεις και ειδικά στον ίδιο μας τον εαυτό.
Πιστεύεις ότι ο μετανθρωπισμός είναι μια αναπόφευκτη εξέλιξη; Ειλικρινά δεν ξέρω αν είναι αναπόφευκτος, αν και μοιάζει να οδηγούμαστε προς τα εκεί, ή αν απλώς τον βαφτίζουμε έτσι για να μη χρειαστεί να τον κρίνουμε. Ως καλλιτέχνη με ενδιαφέρει περισσότερο να αναρωτηθώ ποιος αποφασίζει τι σημαίνει εξέλιξη και ποια ανθρώπινα χαρακτηριστικά θεωρούνται πλέον περιττά σ’ αυτήν την εξέλιξη. Το ερώτημα δεν είναι αν θα αλλάξουμε, αλλά προς ποια κατεύθυνση και με ποιο τίμημα.
Ποιος νομίζεις ότι είναι ο ρόλος της τέχνης απέναντι στον μετανθρωπισμό προς το παρόν. Η τέχνη έχει ρόλο παρατηρητή προς το παρόν, θεωρώ ότι βλέπει τις επιπτώσεις, αρνητικές και θετικές σε όλα τα επίπεδα, το σίγουρο πάντως είναι ότι αν χρειαστεί να τον αμφισβητήσει θα το κάνει. Όταν χρειαστεί αυτή θα είναι που θα υπενθυμίσει ότι ο άνθρωπος δεν είναι ένα αναβαθμίσιμο προϊόν.
Μέχρι τότε όμως οφείλει να κρατάει ανοιχτές τις ερωτήσεις και να μας κάνει να σκεφτόμαστε τι συμβαίνει γύρω μας και ειδικά τι συμβαίνει μέσα μας
